भ्यादिमिर इलिच लेनिन रूसी क्रान्तिका प्रमुख नेता हुन्, जसलाई मे १९२२ मा गम्भीर स्ट्रोक (मस्तिष्काघात) भयो। यसले उनको शारीरिक र मानसिक अवस्था गम्भीर रूपमा कमजोर बनायो। त्यसपछि उनी मस्को नजिकैको गोर्कीस्थित आफ्नै निवास (डाचा) मा आराम र उपचारका लागि बस्न थाले। तर उनको स्वास्थ्य क्रमशः बिग्रँदै गयो। विशेषगरी १९२३ को गर्मीयाममा उनी सक्रिय राजनीतिक नेतृत्व गर्न असमर्थ भइसकेका थिए।
१९२२ को पहिलो स्ट्रोकपछि, त्यही वर्षको डिसेम्बरमा उनलाई दोस्रो स्ट्रोक भयो। यसले उनलाई आंशिक रूपमा पक्षाघात बनायो र बोल्ने क्षमतामा समेत गम्भीर असर गर्यो। उनी स्पष्ट रूपमा विचार व्यक्त गर्न नसक्ने अवस्थामा पुगे। त्यसपछि उनलाई गोर्की लगियो, जहाँ उनी उपचारमा रहे तर पूर्ण रूपमा निको हुन सकेनन्।
१९२३ को गर्मीयामसम्म आइपुग्दा लेनिन लगभग राजनीतिक गतिविधिबाट टाढा भइसकेका थिए। उनी सीमित रूपमा मात्र जानकारी लिने र सन्देश पठाउने गर्थे। उनको मानसिक अवस्था केही हदसम्म सचेत भए पनि, अभिव्यक्ति गर्ने क्षमता निकै कमजोर भइसकेको थियो। उनकी श्रीमती नादेज्दा क्रुप्स्काया र दिदी मारियाले उनको हेरचाह र सम्पर्कमा सहयोग गर्थे।
यसै समय सोभियत नेतृत्वभित्र शक्ति संघर्ष तीव्र बन्दै गयो: लियोन ट्रोत्स्कीको नेतृत्वमा रहेको समूह विश्व क्रान्तिको धारमा अघि बढ्न चाहन्थ्यो। जेसेफ स्टालिन भने पार्टीको संगठन र राज्य संयन्त्र बलियो बनाउँदै आफ्ना शक्ति केन्द्रित गरिरहेका थिए।
लेनिन आफ्नो कमजोर अवस्थामै पनि पार्टीको भविष्यप्रति चिन्तित थिए। उनले १९२२-२३ तिर लेखेको प्रसिद्ध “टेस्टेमेन्ट” मा स्टालिनको कडा आलोचना गरेका थिए र उनलाई महासचिव पदबाट हटाउन सुझाव दिएका थिए। यो दस्तावेजमा लेनिनले पार्टीका प्रमुख नेताहरूको मूल्याङ्कन गरेका थिए। उनले स्टालिनको कठोर व्यवहार र शक्ति केन्द्रित प्रवृत्तिलाई खतरनाक बताएका थिए। तर यो दस्तावेज उनको जीवनकालमा सार्वजनिक गरिएन पछि स्टालिन र उनका समर्थकहरूले यसलाई दबाएको आरोप अर्को पक्षबाट लगाइयो।
लेनिनको २१ जनवरी १९२४ मा निधन भयो। त्यसपछि सोभियत नेतृत्वमा तीव्र शक्ति संघर्ष सुरु भयो। अन्ततः स्टालिनले आफ्नो शक्ति मजबुत बनाए र सोभियत संघको प्रमुख नेता बने।
सन् १९२३ को गोर्की काल लेनिनको जीवनको अन्तिम चरण हो, जहाँ उनी शारीरिक रूपमा कमजोर र राजनीतिक रूपमा अलग हुँदै गएका थिए। यही समयबाट सोभियत राजनीतिमा नयाँ शक्ति संघर्षको आधार तयार भयो, जसले पछि स्टालिनको उदयलाई सम्भव बनायो। स्टालिनले आफ्नो जीवनकालमा साम्राज्यवाद र उपनिवेशवाद विरुद्ध लडाइँको नेतृत्व गरे। अमेरिकी ध्रुवविरुद्ध दोस्रो शक्तिशाली ध्रुव खडा गर्दै अमेरिकी एकाधिकारलाई चुनौती दिए।
