मानिसको जीवन सधैं एउटै रेखामा बग्दैन। कहिले ऊ उज्यालोमा हुन्छ, कहिले आफ्नै गल्तीको अँध्यारोमा हराइरहेको हुन्छ। बाहिरबाट मुस्कुराइरहेको मानिस भित्रभित्रै कति टुक्रिएको हुन्छ भन्ने कुरा उसले एक्लै बिताएका रातहरूले मात्रै जान्दछन्। समाजले सफलतालाई देख्छ, संघर्षलाई कमै देख्छ। तर जीवनको सत्य यही हो—धेरै लडेको मानिस नै एकदिन गहिरो रूपमा बाँच्न सिक्छ।
हामीमध्ये धेरैले जीवनमा कुनै न कुनै कमजोरी, गल्ती, असफलता वा भावनात्मक चोट भोगेका हुन्छौं। कसैले धन गुमाउँछ, कसैले सम्बन्ध, कसैले आत्मविश्वास। तर सबैभन्दा ठूलो हार तब हुन्छ, जब मानिसले आफैंलाई नै गुमाउन थाल्छ। जब ऊ ऐनामा आफ्नै अनुहार हेर्न डराउँछ। जब ऊ भीडमा उभिएर पनि भित्रभित्रै एक्लो महसुस गर्छ।
जीवनमा कहिलेकाहीँ यस्तो मोड आउँछ, जहाँ मानिसले संसारलाई होइन, आफ्नै आत्मालाई जवाफ दिनुपर्छ—
“म आखिर को हुँ ?”
“म किन यस्तो भएँ ?”
“अब के बाँकी छ ?”
यही प्रश्नहरूले परिवर्तनको सुरुवात गर्छन्।

कहिलेकाहीँ एउटा शब्द, एउटा अनुभव, एउटा पुस्तक वा कसैको भनाइले पनि डुबिरहेको मानिसलाई किनारासम्म ल्याइदिन्छ। “मानिस गल्तीले सानो हुँदैन, गल्ती स्वीकार नगर्दा सानो हुन्छ”—यस्तो वाक्य केवल सुन्ने कुरा हुँदैन, भित्रैसम्म छुने कुरा बन्छ।
यही सन्दर्भमा, यो दुई दिनको सार्वजनिक बिदालाई अर्थपूर्ण बनाउने क्रममा आदरणीय पत्रकार विजयकुमार पाण्डे को मदन पुरस्कार विजेता कृति खुशी फेरि एकपटक सम्झिने अवसर मिल्यो। त्यो पुस्तक केवल पढ्ने सामग्री होइन, मानिसले आफ्नै जीवनलाई फर्केर हेर्ने ऐना जस्तो लाग्छ। बाहिरबाट सफल देखिने मानिसभित्र पनि कति संघर्ष, कति प्रश्न र कति अधुरा पीडाहरू लुकेका हुन्छन् भन्ने कुरा पुस्तकले धेरै सरल तर गहिरो रूपमा महसुस गराउँछ। जीवनको वास्तविक खुशी पद, पैसा वा प्रशंसामा मात्रै होइन, आफ्नै आत्मासँग इमानदार भएर बाँच्न सक्नुमा रहेछ भन्ने भाव पुस्तकभरि अनुभूत हुन्छ।
समयमै समाजलाई जीवनको खास अर्थ, संवेदना र मानवीय पक्ष सम्झाइदिने यस्ता कृतिहरू केवल साहित्य होइनन्, थाकेका मानिसहरूका लागि आशाको सहारा पनि हुन्। त्यसका लागि विजयकुमार पाण्डेजीप्रति मनैदेखि सम्मान र धन्यवाद व्यक्त गर्न मन लाग्छ।
समाजमा धेरै मानिसहरू बाहिरबाट सम्मानित देखिन्छन् तर भित्रभित्रै आफ्नै कमजोरीसँग लडिरहेका हुन्छन्। जिम्मेवारी, अपेक्षा र दबाबको बीचमा कतिपय मानिस आफ्नै आदतको कैदी बन्छन्। बाहिर सबै ठीक देखिए पनि भित्र एउटा लामो युद्ध चलिरहेको हुन्छ।
अल्कोहोल, गलत संगत, असफलता वा मानसिक थकान—यी सबैले बिस्तारै मानिसलाई आफ्नै अस्तित्वबाट टाढा लैजान्छन्। सुरुमा उसले आफूले नियन्त्रण गरिरहेको ठान्छ, पछि त्यही कुराले उसलाई नियन्त्रण गर्न थाल्छ। अनि एकदिन उसले महसुस गर्छ—ऊ घरमै छ, तर घरजस्तो अनुभूति हराइसकेको छ।
आजको समय केवल प्रविधिको मात्र होइन, थाकेका मनहरूको समय पनि बनेको छ। मानिसहरू धेरै जोडिएका देखिन्छन्, तर भित्रभित्रै धेरै टाढा भइसकेका छन्। अनुहार उज्यालो देखिन्छन्, तर मनहरू अँध्यारोसँग जुधिरहेका हुन्छन्।
तर एउटा कुरा सधैं सत्य रहन्छ—जो मानिस आफ्नै भित्रको युद्ध जित्न थाल्छ, ऊ विस्तारै अँध्यारोबाट बाहिर निस्कन थाल्छ। जब ऊ आफूलाई दोषी होइन, सुधारको यात्रामा रहेको एउटा अपूर्ण मान्छे ठान्न सिक्छ, तब घाउहरू पनि चेतनामा बदलिन थाल्छन्।
जीवनको सबैभन्दा सुन्दर पक्ष यही हो—जबसम्म मानिस जीवित छ, तबसम्म ऊ समाप्त भएको हुँदैन।
एकदिन ऊ एक्लै बस्छ। पुराना तस्बिरहरू हेर्छ। आफ्ना मानिसहरू सम्झन्छ। आफ्नो विगत सम्झेर भावुक हुन्छ। अनि अचानक महसुस गर्छ—
“मैले धेरै गुमाएँ, तर अझै आफूलाई सम्हाल्ने समय बाँकी छ।”
त्यही क्षण नयाँ सुरुवातको क्षण हो।
परिवर्तन ठूलो आवाजमा हुँदैन।
त्यो बिस्तारै भित्र पलाउँछ।
पहिले मानिस आफूसँग कुरा गर्न सिक्छ।
पछि दोष अरूमा होइन, आफैंमा खोज्न थाल्छ।
त्यसपछि ऊ भाग्न छोड्छ।
र अन्ततः फेरि जीवनसँग जोडिन थाल्छ।
हामी प्रायः सुध्रिन खोजिरहेको मानिसलाई दोस्रो मौका दिन डराउँछौं। तर सबैभन्दा बलियो मानिस त्यही हो, जो एकदिन पूर्ण रूपमा भत्किएर पनि फेरि उठ्न सफल हुन्छ।
जीवन फेरि सुरु गर्न उमेर चाहिँदैन, चाहिन्छ केवल निर्णय। मानिस फेरि उठ्न सक्छ, फेरि नजिकिन सक्छ, फेरि जीवनलाई सम्हाल्न सक्छ। तर त्यसका लागि पहिले उसले आफूभित्रको लडाइँ जित्नुपर्छ।
हामीले सधैं सम्झिरहनुपर्ने एउटा कुरा छ—
“अँध्यारो कहिल्यै स्थायी हुँदैन।”
रात जतिसुकै लामो भए पनि बिहान आउँछ। यदि मानिसले आफूलाई पूर्ण रूपमा हारिसकेको ठानेको छैन भने, उसको कथा अझै बाँकी हुन्छ।
जीवनको अन्तिम सत्य हार होइन, परिवर्तन हो। किनकि नदी रोकिएपछि दलदल बन्छ, तर बगिरहेपछि समुद्रसम्म पुग्छ।
सायद यही कारणले, आज पनि धेरै मानिसहरू आफ्ना गल्तीको भारी बोकेर बाँचिरहेका छन्, तर भित्र कतै एउटा सानो आशा अझै जीवित छ—
एकदिन उनीहरू फेरि आफूलाई भेट्नेछन्।
फेरि जीवनलाई अँगाल्नेछन्।
र फेरि मुस्कुराउनेछन्।